ICF w reformie edukacji 2026: Ewolucja, a nie rewolucja? Co naprawdę musi wiedzieć nauczyciel?

Nowe przepisy stają się faktem. Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych zostało podpisane i ogłoszone.

Podstawa prawna:Dz. U. 2026, poz. 428 (Link do ISAP)
Data wejścia w życie: 14 kwietnia 2026 r.

!!! Reforma nie zmienia dziecka, zmienia tylko nasz sposób opowiadania o nim. Poradnia nie oczekuje od Was bycia ekspertami od klasyfikacji medycznych. Bądźcie po prostu rzetelnymi obserwatorami codziennego życia dziecka. Narzędzia są dla Was, nie Wy dla narzędzi.

W świetle aktualnych informacji z Ministerstwa Edukacji Narodowej (MEN) oraz Ośrodka Rozwoju Edukacji (ORE), sytuacja prawna skriningu i oceny funkcjonalnej / oceny funkcjonowania (OF) wygląda następująco:

Bez zmian (Obowiązki stałe)	Nowości i wyzwania (zmiany 2026)
Obserwacja pedagogiczna - ciągła obserwacja każdego wychowanka.	!!! Standard ICF – obowiązek ubrania własnych obserwacji w konkretny język (ograniczenia i bariery, aktywności i uczestnictwo).
IPET - ocena poziomu funkcjonowania przy sporządzaniu dokumentacji dla dzieci z orzeczeniem.	!!! Obowiązek dokonywania oceny funkcjonowania dziecka na podstawie klasyfikacji niepełnosprawności ICF zarówno w szkole, jak i w Poradni.
Informacja - obowiązek udzielania Poradni informacji o dziecku na potrzeby orzecznictwa.	!!! Pogłębienie obowiązku udzielania informacji Poradni (informacje udzielane Poradni będą musiały być bardziej rozbudowane, skomplikowane).

W skrócie, ocena funkcjonowania będzie do wykonania jako obowiązek wyłącznie przy zgłoszeniu dziecka do poradni a i to najczęściej na wyraźną prośbę ze strony Poradni (gdy dziecko jest w trakcie procesu wydawania orzeczenia). Za to na przedstawienie takiej opinii będzie tylko 10 dni.

Czy każde dziecko będzie trzeba obejmować oceną funkcjonowania?

Na ten moment: NIE.

Będzie obowiązywać podział trzystopniowy (podobny do dotychczasowego; do trzystopniowej konstrukcji pomocy psychologiczno - pedagogicznej).

(I) bieżący, nauczyciel ma pomagać wszystkim, którzy tego potrzebują „tu i teraz”,
(II) oceną funkcjonowania mają być obejmowane dzieci, u których rozpoznaje się potrzeby wsparcia (np. objęcia formami pomocy takimi jak zajęcia korekcyjno – kompensacyjne)
(III) lub te, które kwalifikuje się do objęcia wysoce specjalistyczną, dodatkową pomocą (np. w PP-P).

Potrzeba uzyskania pogłębionej i szerokiej informacji dotyczyć będzie dzieci i młodzieży z ograniczeniami sprawności, którym mają zostać wydane orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, o potrzebie zajęć rewalidacyjno – wychowawczych i/lub nauczania indywidualnego.

Ważne jest pamiętać o obowiązku rzetelnego informowania na temat dziecka i ucznia. Obowiązek ten dotyczy przekazywania informacji rodzicowi, ale też poradni psychologiczno - pedagogicznej (na potrzeby procesu orzeczniczego).

Ale trzeba będzie przeprowadzić dla dziecka całą, bardzo szeroką, ocenę funkcjonowania? Według nowych zasad?

Na ten moment nic na to nie wskazuje. Język, który będziemy stosować do opisu będzie nowy, ale dzieci te same. Kluczową zmianą jest opisywanie w oparciu o obszary ujęte w Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF).

Rozporządzenie w sprawie opinii i orzeczeń wskazuje co powinna zawierać ‘opinia o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia w przedszkolu, szkole, ośrodku lub placówce’.

Opinia taka ma zawierać różne informacje, w tym ‘informację o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia w przedszkolu, szkole ośrodku lub placówce (w tym o trudnościach oraz mocnych stronach i uzdolnieniach dziecka lub ucznia rozpoznanych przez nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych lub specjalistów, prowadzących zajęcia z dzieckiem lub uczniem)’.

Ta ostatnia informacja była wcześniej zbierana na potrzeby wydania orzeczenia przez Poradnię.

Oznacza to nowe obowiązki nauczycieli przedszkoli i szkół związane ze zbieraniem i przetwarzaniem informacji w następujących wskazanych w Rozporządzeniu obszarach, zgodnie z § 7.7.:

a) w przypadku dziecka do ukończenia wychowania przedszkolnego: – uczenie się i stosowanie wiedzy, – zachowania społeczne we wzajemnych kontaktach – przystosowanie społeczne i emocjonalne, – porozumiewanie się, – aktywność ruchowa – poruszanie się, – dbanie o siebie;
b) w przypadku ucznia: – uczenie się i stosowanie wiedzy, – ogólne zadania i obowiązki, – porozumiewanie się, – motoryka, poruszanie się, w tym mobilność i aktywność manualna, – dbanie o siebie, samoobsługa i samodzielność, – życie domowe, – wzajemne kontakty i związki międzyludzkie, życie w społeczności szkolnej i lokalnej.

Jak to może wyglądać w praktyce?

Przykład 1: To, co do tej pory opisywane było jako "dziecko bije kolegów", teraz ląduje w szufladce: obszar - ‘Zachowania społeczne we wzajemnych kontaktach’. To trochę jak zmiana etykiety w segregatorze.

Przykład 2: Dotychczas mówiliśmy, że dziecko „nie je” w przedszkolu. Teraz np. będziemy opisywać, że dziecko jest zdolne do aktywności związanych z jedzeniem (potrafi trzymać widelec, trafić jedzeniem do buzi, gryźć pokarm), ale np. nie robi tego w grupie rówieśniczej, czyli nie jest zdolne do uczestnictwa (np. spożywać posiłek razem z innymi dziećmi). Łatwiej będzie też pokazać, że problem nie leży w w motoryce ale w bardziej delikatnym obszarze problemów z uczestnictwem.

Porównanie:

Tradycyjny opis (Deficyt)	Opis ICF (Zasoby + Bariery)	Dlaczego to ważne?
"Dziecko nie mówi."	"Podejmuje próby porozumiewania się gestem (aktywność), napotyka trudności w dialogu z rówieśnikami (uczestnictwo)."	Widzimy, że dziecko CHCE, tylko potrzebuje innego kanału komunikacji.
"Dziecko jest agresywne."	"W sytuacjach przebodźcowania narusza granice innych (zachowania społeczne), wymaga wsparcia w samoregulacji (dbanie o siebie)."	Przesuwamy akcent z "złego zachowania" na "brak umiejętności radzenia sobie z emocjami".

Czy ocenę funkcjonowania trzeba będzie wykonywać z pomocą narzędzi Skriningu Małego Dziecka lub KSzOF (Kwestionariusz Szkolnej Oceny Funkcjonalnej)?

Nie ma takiego obowiązku. Żaden przepis nie wymusza korzystania z konkretnych narzędzi. Poradnie mogą przesyłać własne kwestionariusze lub te dostępne na rynku trestów, np. ABAS-3, Conners.

Warto przemyśleć korzystanie z portalu wsparcie.gov.pl, ponieważ oferowane tam narzędzia mają istotne zalety są:

+ darmowe (nie wymagają kosztu za jednostkę badawczą),
+ dostosowane do wypełniania przez nauczycieli i przez rodziców (możliwe jest ich porównanie).
+ przygotowane jako narzędzia towarzyszące obserwacji (do wypełnienia w czasie od 2 do 4 tygodni).

Wskazane narzędzia dostępne za pomocą interaktywnej strony wsparcie.gov.pl mają pomagać uporządkować nauczycielom i specjalistom szkolnym obserwację ucznia i określać jego mocne strony, ograniczenia oraz ułatwiać rozpoznawanie potrzeb i planowanie wsparcia. Te narzędzia mają pomóc przeprowadzić proces oceny. Nie są zwykłym papierem do wypełnienia. Jako takie mogą być przydatne, bo można wokół nich zorganizować pracę z dziećmi i współpracę z rodzicami.

Inne ważne zmiany, o których powinieneś wiedzieć:

Lekarz specjalista: Do orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wymagane jest zaświadczenie od lekarza o specjalizacji ściśle odpowiadającej niepełnosprawności (co może być trudne w małych miejscowościach).
- Ps. jako specjaliści powinniśmy o tym informować rodziców znacznie wcześniej, by zdążyli zapisać się do kolejek w poradniach specjalistycznych!
Zgoda na przekazanie dokumentów: Rodzic musi wyrazić zgodę na przekazanie orzeczenia do szkoły już na etapie wniosku. Bez tej zgody poradnia nie wyda dokumentu.
14 dni dla Poradni: Poradnie będą przekazywać orzeczenia do szkół w ciągu 14 dni od momentu, gdy staną się one ostateczne (nabiorą mocy prawnej!).
Nowy wzór orzeczenia: Zmieni się sposób opisu diagnozy i zaleceń (będą bardziej obszerne) ale nie przewidziano szczegółowych uzasadnień do każdego punktu (więc samo orzeczenie zwykle będzie podobnej objętości).

Więcej informacji: Strona gov.pl - Rozporządzenie podpisane

Czy zmiany i ww. narzędzia wytrzymają konfrontacje z warunkami praktyki edukacyjnej i wymogami przeprowadzania diagnozy edukacyjnej?

Sprawdzimy, to 😼 Dajcie znać, co wam zadziałało a co „nie pykło”.

Dla dociekliwych! Więcej o ICF i innych modelach niepełnosprawności:

https://scholar.com.pl/pl/index.php?controller=attachment&id_attachment=30